16.02.2010

YOU'RE NOT ANYONE - De Amerikaanse Taryn Simon fotografeert op hoogbeveiligde plekken die zich normaalgesproken aan onze belevingswereld onttrekken. Haar indringende fotoserie The Innocents deed bij Anneke allerlei belletjes rinkelen.

* * *

GLORIOUS BASTARDS V: INNOCENT UNTIL PROVEN GUILTY

Test: voer in de zoekmachine van de site van TED het woord secret in. Het levert ongeveer net zoveel hits op als de woorden violence en weapons, om en nabij de honderd. Het woord innocence geeft er slechts vijf. De woorden secret en innocence hebben een gemene deler. Taryn Simon, een Amerikaanse fotografe die geheime, zwaar beveiligde plekken vastlegt met een ongenaakbare camera. In haar TED-talk van 18 minuten laat ze een breed scala van activiteiten zien die zich normaalgesproken aan je blikveld onttrekken: An American Index of the Hidden and Unfamiliar. Doorgefokte witte tijgers, maagdenvlieshersteloperaties, opslagplekken voor nucleair afval, de in beslag genomen goederenruimte van een vliegveld, een brailleuitvoering van de Playboy.

Het meest aangrijpend vond ik de serie The Innocents, waarvoor Simon onterecht veroordeelden fotografeerde op plekken die bepalend waren in het proces dat tegen hen werd gevoerd, van de vermeende plaats delict tot en met de matrassen waartussen ze zich verstopt hebben voor de politie. Sommige van deze mensen hebben bijna 20 jaar onterecht vastgezeten. Simon laat zien hoe politie en justitie slachtoffers valse bekentenissen ontlokken met behulp van gemanipuleerd fotomateriaal en twijfelachtige verhoormethodes. Ze brengt haar 'innocents' even manipulatief in beeld als de Amerikaanse politie dat doet: niet als criminelen, maar juist casual, als gewone burgers die recht in de lens kijken. Van geweld of de neiging daartoe geen spoor te bekennen. Er moet een goede reden zijn dat deze mensen in de gevangenis belandden in plaats van iemand anders. Een betere reden dan dat er iemand voor die moord op moest draaien om de gemoederen tot rust te brengen. Een betere reden dan dat degene die er nu voor opgedraaid is zijn huidskleur niet meehad, en ook al geen dure advocaat kon betalen.

Het konden hoofrolspelers zijn in Der Prozess, deze mannen van Simon; Etrangers en Vernon God Littles. DBC Pierre (Peter Warren Finley), die met Vernon God Little een Man Booker Prize-winnend debuut schreef, groeide op temidden van Britse aristrocraten in Mexico - koning op de vuilnisbelt. Maar de high society boy had een twist, geld interesseerde hem niet, zijn hart lag bij de man van de straat. Toen het reeds slinkende familiefortuin in zijn handen belandde, verbraste hij wat er nog over was van de oude roem in no time met zijn Mexicaanse vrienden in bars en gokpaleizen. Een avontuur dat hem zowat zijn leven kostte en Pierre deed besluiten een bestseller te schrijven om zijn schulden af te betalen. Dat lukte. Een eigenaardige uitvoering van de American Dream, vooral omdat het boek dat hem zover bracht de Amerikaanse maatschappij met de grond gelijk maakt.

Vernon Gregory Little is een 15-jarige jongen uit Texas die achter de school zat te poepen terwijl zijn vriend Jesus de hele klas afslachtte. Een waterdicht alibi, zou je zeggen, maar Vernon weigert de politie te vertellen waar hij uithing omdat hij zich schaamt voor zijn moeizame stoelgang. Bang om gepest te worden. De stuurse puber blijkt de zondenbok waar de dorpsgemeenschap al jarenlang op zat te wachten. Om coherente bewijzen lijkt niemand te malen; veel belangrijker is dat Vernon de schijn tegen heeft. Hij gedraagt zich niet onschuldig genoeg, heet het - precies zoals Camus' Meursault, die niet kan huilen bij de begrafenis van zijn moeder. En Kafka's bankbediende Joseph K, die murw geslagen door de bureaucratie van het juridisch-ambtelijk apparaat geen zinnig woord meer kan uitbrengen in de rechtzaal.

Zo belandt de zaak Little met groot mediaspektakel bij het Supreme Court en op Nationale Televisie, en Vernon in de dodencel. Innocent until proven guilty? Theoretisch gezien wel, ja. Intussen laten al Vernon's zogenaamde vrienden tot en met zijn moeder aan toe hem stikken zodra zijn portret in combinatie met de woorden 'wanted' en 'dangerous' op het hypnotiserende vierkante scherm verschenen is. De menslievendheid woont in Pierre's boek net als in zijn eigen leven in Mexico, waar een paar arme sloebers die wel weten wat rechteloosheid is nog een nobele poging doen de jongen te helpen. Dat wil zeggen, ze gieten hem vol tequila om de pijn te verzachten. Het is schrale troost, maar nog altijd beter dan de jaknikkersmentaliteit van het achterlijke Texaanse volk dat Vernon heeft voortgebracht.

Een ander zuur sprookje over schrijnende rechtsongelijkheid in de VS is To die for (Gus van Sant, 1995), met Nicole Kidman in de de rol van een mediageil dom blondje dat letterlijk over lijken gaat om haar carriere als televisiepresentatrice te verzilveren. De haaibaai laat het vuile werk opknappen door een stel onnozele white trash-pubers en wast haar eigen handen in onschuld. Voorwaar geen kunst, als jij er lekker = betrouwbaar uitziet en zij niet. Beauty is truth, truth beauty schreef John Keats, en de rest ben ik gemakshalve vergeten. Vrij vertaald door Suzanne Stone (Kidman) klinkt dat als volgt: You're not anybody in America unless you're on TV. En: Mr. Gorbatchov, you know, that man who ran Russia for so long. I think he would still be in power today if he'd had that big purple thing taken off his forehead.

For the record: het woord innocence heeft volgens de Engelstalige wikipedia-pagina een wat dubieuze etymologische geschiedenis, wat er in de praktijk op neerkomt dat je het associeert met de verkeerde dingen. Innocence gaat niet terug op het latijnse in-nocens, wat on-wetend betekent, maar op het eveneens latijse in-nocere: on-slecht of on-schuldig. Neem je dit op de letter, dan staat er dat een onschuldig persoon niet per se onwetend (dom) is. Draai dat maar es om en lees wat er staat.


VERAKRANT #26


   SLUITEN >>